Een duidelijke koers in het grondbeleid draagt bij aan de verwezenlijking van de bestuurlijke ambities en ruimtelijke doelstellingen die de gemeente heeft binnen deze opgaven. Met die koers in het grondbeleid kan de gemeente namelijk ontwikkelingen sturen naar een door haar en haar samenleving gewenste richting, zo houdt je grip op grond.

Bekijk het Afwegingskader Grondbeleid

Wat is het grondbeleid?

Grondbeleid is geen doel op zich maar een middel om als gemeente ruimtelijke doelstellingen te realiseren. Gloudemans begeleidt gemeenten bij de totstandkoming en actualisatie van hun programma grondbeleid en stelt dit voor hen op. Via het programma grondbeleid kan de gemeente sturen op de ontwikkelingen in de leefomgeving. Dit doet de gemeente in de basis vanuit twee strategieën die zij kan toepassen:

• Actief grondbeleid – bij actief grondbeleid neemt de gemeente de touwtjes in eigen handen. De gemeente koopt grond, maakt deze bouw- en woonrijp en verkoopt vervolgens de grond.

• Faciliterend grondbeleid – bij faciliterend grondbeleid heeft de gemeente een passievere rol. Initiatiefnemers nemen het heft in eigen handen. De gemeente legt de openbare werken aan waarvan de kosten worden verhaald op de initiatiefnemers.

Tegenwoordig kiezen steeds meer gemeenten voor een situationeel grondbeleid. Binnen het situationeel grondbeleid maakt de gemeente per situatie een keuze volgens een transparant afwegingskader welke strategie het beste past. Dit doet de gemeente aan de hand van verschillende afwegingen die toezien op de volgende thema’s:

Hoe actualiseer je een Programma Grondbeleid?

Onze adviseurs zien de actualisatie van het grondbeleid niet als een actualisatie van enkel een mooi rapport dat snel weer de bureaulade in kan. Doordat we ook betrokken zijn bij de uitvoering van het grondbeleid weten wij als geen ander waar kansen liggen om het grondbeleid uitvoerbaar te maken. Dit zodat de bestuurlijke ambities en doelstellingen ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. We geven de actualisatie van het programma grondbeleid veelal vorm vanuit een stappenplan waarmee de gemeentelijke organisatie betrokken wordt in het proces.

Stap 1: Kick-off met het kernteam

Samen met het kernteam binnen de gemeentelijke organisatie bespreken we de koers die we met elkaar in gaan zetten. We bespreken welke expertises essentieel zijn in de projectgroep waarmee we het programma grondbeleid actualiseren. We maken de planning concreet en zorgen dat we met elkaar een eerste richting van het grondbeleid uitzetten. We sluiten deze stap af met een scherp plan van aanpak waardoor we in een vroeg stadium veel duidelijkheid kunnen bieden aan de gemeentelijke organisatie.

Stap 2: Kick-off met college

Ieder succesvol proces start met het zorgen dat de neuzen dezelfde kant op staan. Samen met het kernteam nemen we het college mee in de actualisatie van het grondbeleid. Zo wordt het plan van aanpak op hoofdlijnen doorgesproken, worden de eerste bestuurlijke knoppen uit het programma grondbeleid aangereikt zodat deze besproken kunnen worden en nemen we de eerste uitgangspunten mee richting de ambtelijke projectgroep. Hierdoor is het college, als het vaststellend orgaan, in een vroegtijdig stadium betrokken bij de actualisatie van het grondbeleid.

Stap 3: Gezamenlijke uitgangspunten

Samen met het kernteam organiseren we een workshop om binnen de ambtelijke organisatie de gezamenlijke uitgangspunten voor het grondbeleid op te halen. Dit is het eerste moment waarop het voltallige projectteam betrokken wordt en hiertoe wordt veelal begonnen door terug te kijken naar het huidige grondbeleid. Binnen de projectgroep wordt opgehaald wat goed werkte, wat beter kon en worden de uitgangspunten voor actualisatie vastgelegd.

Stap 4: Afwegingskader, spelregels en instrumenten

Samen met het kernteam organiseren we een workshop met de ambtelijke organisatie waarbij we ingaan op het afwegingskader, de spelregels en de instrumentenkoffer in het grondbeleid. Deze workshop kan gezien worden als de botsproef binnen de ambtelijke organisatie om te toetsen of de geactualiseerde strategie ook daadwerkelijk werkt in de praktijk. Daarbovenop heeft de workshop tot doel om de ambtelijke projectgroep mee te nemen door het grondbeleid. Hoe werk je met het afwegingskader en wanneer betrek je wie in het proces? Welke spelregels gelden vanuit het grondbeleid en waar moet je op letten? Welke instrumenten hebben we binnen welke strategie tot onze beschikking en hoe zet je deze in? Het resultaat is een scherpe strategie vanuit het grondbeleid die gedragen wordt door de ambtelijke organisatie.

Stap 5: Organisatie

De grote vraag blijft altijd of de organisatie de strategie volgt of de strategie de organisatie. Samen met het kernteam blijven we dit nauwkeuring volgen en bespreken dit regelmatig. Veelal vinden we hierin een balans en zorgen we dat we met het kernteam de organisatie en strategie in de juiste positie brengen. We zorgen dat het grondbeleid en het financieel management in lijn is met de huidige BBV-richtlijnen en past binnen de voorgestelde strategie. We verzorgen samen werkprocessen zodat de juiste afdelingen en de juiste expertises op de juiste momenten betrokken worden bij het maken van een afweging ten aanzien van de strategie. Dit effectief gezamenlijk proces zorgt ervoor dat het programma grondbeleid ook daadwerkelijk door de organisatie gebruikt wordt als middel in de gebiedsontwikkeling.

Stap 6: Bestuurlijke afstemming met workshop bij de Raad

Nadat we in het begin van het proces de uitgangpunten bij het college hebben opgehaald nemen we nu ook het college mee door het concept geactualiseerde programma grondbeleid. Dit doen we middels een workshop waardoor er met het grondbeleid gewerkt kan worden. Middels een aantal fictieve casussen zorgen we dat de politiek een scherp beeld heeft van het programma grondbeleid dat men vast gaat stellen. We zorgen dat de politiek meegenomen wordt gedurende het proces wat zorgt voor een betere besluitvorming op het grondbeleid.

Ondanks dat het college onder de Omgevingswet het programma grondbeleid vaststelt stellen wij dat het essentieel is om de raad mee te nemen in de actualisatie grondbeleid. Dit aangezien de raad betrokken is bij besluiten die verbonden zijn aan het grondbeleid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de financiële besluiten maar ook het vestigen van het voorkeursrecht en besluit tot onteigeningsbeschikking. Middels een raadsspel waarin we hen informeren over de actualisatie van het grondbeleid en hen laten werken met het afwegingskader binnen fictieve casussen worden zij onderdeel van het grondbeleid, een onderdeel van het proces dat altijd met veel positiviteit wordt ontvangen. Door dit intensieve maar korte proces wordt het geactualiseerde programma grondbeleid gedragen binnen de gemeentelijke organisatie en echt als middel toegepast om de gemeentelijke doelen en ambities te realiseren.