De discussie over de modernisering van het grondbeleid (het onderdeel kostenverhaal), zoals recent beschreven door Hoekstra (2026, Modernisering van het kostenverhaal: de stand van zaken), laat zien dat er verschillende mogelijkheden worden verkend om het instrumentarium aan te passen. Daarbij gaat veel aandacht uit naar de waarderingsgrondslag en de manier waarop de inbrengwaarde wordt bepaald, evenals naar alternatieve waarderingsmethoden en nieuwe vormen van (kostenverhaals)bijdragen. Deze voorstellen zijn bedoeld om gemeenten beter in staat te stellen publieke investeringen te verhalen en gebiedsontwikkeling financieel haalbaarder te maken. Ook onze collega’s Robbin Bouten en Bertold te Winkel gingen hier samen met Reinout Oudijk recent in het Tijdschrift Bouwrecht (artikel Tijdschrift Bouwrecht) op in. Zij laten zien dat, los van mogelijke wetswijzigingen, gemeenten met hun bestaande grondbeleidsinstrumentarium al belangrijke stappen kunnen zetten om hun regie op de ontwikkeling van grond voor woningbouw en kostenverhaal te versterken. Wetgeving is immers pas effectief wanneer deze in de praktijk goed wordt toegepast, met de juiste en vereiste kennis, kunde en strategie.

Financiële haalbaarheid en kostenverhaal spelen in het licht van deze discussie over waarderingsgrondslag een cruciale rol bij woningbouwversnelling. Nieuwe woningbouw vraagt immers om investeringen in infrastructuur, openbare ruimte en overige openbare voorzieningen. Wanneer gemeenten deze kosten niet voldoende kunnen verhalen, komt niet alleen de haalbaarheid van gebiedsontwikkelingen onder druk te staan, maar ook de voortgang om betaalbare woningen te realiseren. Maar de sleutel ligt niet uitsluitend in het aanpassen van het onderdeel kostenverhaal of de waarderingsgrondslag voor de inbrengwaarde bij publiekrechtelijk kostenverhaal. Gemeenten die hun grondbeleid strategisch inzetten kunnen sneller én transparanter kosten verhalen en tegelijkertijd de voortgang van woningbouw versnellen.

Strategisch grondbeleid betekent dat een gemeente bewust keuzes maakt over haar rol in gebiedsontwikkeling en haar positie op de grondmarkt. Door tijdig een strategische grondpositie in te nemen of door vroegtijdig duidelijke afspraken te maken met ontwikkelaars via anterieure overeenkomsten, ontstaat meer grip op zowel de ontwikkeling als de financiering van kosten in een gebiedsontwikkeling. Dit zorgt voor duidelijkheid, versnelt processen en maakt het mogelijk om publieke doelen, zoals betaalbare woningbouw, sneller en beter te realiseren.

Een belangrijk onderdeel van strategisch grondbeleid is het hanteren van een helder en transparant afwegingskader. Hierin legt de gemeente vast welke doelen zij wil bereiken en welke instrumenten zij daarvoor inzet. Dit geeft richting aan projecten en zorgt ervoor dat marktpartijen weten waar zij aan toe zijn. Deze voorspelbaarheid draagt bij aan transparantie, soepelere samenwerking, minder vertraging en uiteindelijk aan woningbouwversnelling. In de praktijk blijkt dat gemeenten met een duidelijk grondbeleid sneller tot uitvoering komen en beter in staat zijn om kosten te verhalen.

Voor gemeenten die woningbouw willen versnellen en betaalbare woningen willen realiseren, vormt strategisch grondbeleid daarmee een vereiste en sterk fundament. Het stelt gemeenten in staat om actief te sturen op ontwikkeling, kosten en kwaliteit. Door grondbeleid en kostenverhaal in samenhang toe te passen, ontstaat een sterke basis voor uitvoerbare en financieel haalbare gebiedsontwikkelingen.

De praktijk laat zien dat woningbouwversnelling zelden het gevolg is van één nieuw wettelijk instrument, maar vrijwel altijd van een samenhangende strategie waarin meerdere aspecten van het grondbeleid, kostenverhaal en gebiedsontwikkeling op elkaar zijn afgestemd. Juist daarom is specialistische kennis van strategisch grondbeleid en kostenverhaal van grote waarde. Gemeenten die hierin investeren, creëren niet alleen betere voorwaarden voor woningbouw, maar versterken ook hun regie op de ruimtelijke ontwikkeling.

Gloudemans helpt gemeenten door mee te denken over de inzet van strategisch grondbeleid om regie te versterken, kostenverhaal te verzekeren, woningbouw te versnellen en betaalbare woningen financieel haalbaarder te maken. Daarmee vormt strategisch grondbeleid, mits goed toegepast, een directe sleutel tot het realiseren van de woningbouwopgave.