Tenderen met circulaire woningbouwambities: de Gloudemans lessons learned tot nu toe

De handreiking leert dat het succes van circulair tenderen grotendeels valt of staat met heldere, haalbare en meetbare criteria. Het is cruciaal om niet te vervallen in een overvloed aan eisen; juist door focus aan te brengen op enkele kernwaarden ontstaat er ruimte voor marktpartijen om hun creativiteit te tonen. Zo blijkt onder andere uit de praktijk dat het stellen van open vragen rondom circulaire toepassingen, in plaats van het voorschrijven van concrete oplossingen, de innovatiekracht van de markt stimuleert.

De handreiking geeft tien concreet geleerde lessen mee uit de uitvoeringspraktijk zoals het zwaarder wegen van duurzaamheid dan prijs en de voorkeur om kwalitatief en kwantitatief uitvragen te combineren. Echter de kritische noot, dat niet iedere les op iedere type procedure van toepassing lijkt. Als tenderadviseur en projectleider bij Gloudemans onderschrijf ik dit volledig: tenderen is en blijft maatwerk en begint met het opstellen van een uitgedachte strategie op basis van het type opgave, de marktsituatie en het type partij dat de gemeente zoekt. Circulaire woningbouwambities zijn dan ook van wezenlijke invloed op de tenderstrategie.

Praktijkcases: daag de markt uit en vertrouw op de aanwezige kennis en ervaring

Voor de gemeente Eersel en de gemeente Molenlanden begeleidde het tenderteam van Gloudemans (Hélène, Martine, Romy en Jorn) twee openbare verkoopprocedures (tender-lights) waarin circulariteit centraal stond. Onze lessons learned sluiten aan bij die uit de handreiking Tenderen voor circulaire woningbouw:

Case 1: De Vogelhof te Hoornaar

Het project ‘De Vogelhof’ maakt op de locatie van het voormalige gemeentekantoor van de gemeente Molenlanden plaats voor 41 duurzame woningen. In dit project zette de gemeente voor het eerst duurzaamheid voorop in een verkoopprocedure. Samen met de gemeente hebben we gekozen voor een aanpak waarin we met name kwantitatieve aspecten, zoals netcongestie vriendelijk bouwen, eisten op basis van het gemeentelijk beleid. In de wensen voor de ontwikkeling vroegen we de inschrijvers een zo optimaal mogelijke combinatie te maken van de vanuit het gemeentelijk beleid voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen op de thema’s klimaatadaptatie, circulariteit, biodiversiteit en duurzame uitstraling in een duurzaamheidsvisie.

Door een duurzaamheidsvisie op basis van een ‘catalogus’ van maatregelen in diverse thema’s uit te vragen heeft de gemeente vertrouwd in de kennis en kunde van de markt. Door zowel een minimum als een maximum grondbod te stellen en de duurzaamheidsvisie zwaarder te laten wegen dan prijs of referenties werd maximaal ingezet op kwaliteit en duurzaamheid. En dat met een tender-light; een eenvoudige verkoopprocedure in één fase.

Case 2: Boterbochten III te Steensel

Voor het project ‘Boterbochten III’ had de gemeente Eersel vanuit het convenant Biobased bouwen en telen in de Metropoolregio Eindhoven de ambitie voor het actief toepassen van biobased materialen in nieuw te realiseren projecten. Boterbochten III fungeerde als pilotproject met de verkoop van bouwkavels ten behoeve van de realisatie van acht biobased woningen die voor ≥ 25% van de massa (kg) uit biobased, hergebruikt of gerecycled materiaal bestaan om dit doel te behalen. Conform het convenant diende Het Nieuwe Normaal (HNN) te worden gebruikt als methode bij aanbestedingen en uitvragen. Door in de verkoop ≥ 25% op de HNN indicator ‘Herkomst materialen’ als eis op te nemen voor de realisatie van de woningen werd gefocust op één duidelijk duurzaamheidsthema. Het opnemen van deze eis in de verkoop in combinatie met het ‘tender-light’ concept resulteerde in een korte en doelmatige verkoopprocedure voor de relatief kleine omvang van de opgave. De winnaar van de procedure werd geselecteerd op basis van het hoogste grondbod.

Een tender met circulaire woningbouwambities = altijd maatwerk

In de praktijk blijkt dat het essentieel is om per project vooraf door middel van een tenderstrategie de uitvraag af te stemmen op de specifieke ambities en context van de gemeente. Des te meer is dit bij circulaire ambities van belang vanwege het feit dat hier relatief weinig ervaring mee is. Door te focussen op kernwaarden en te vertrouwen op de aanwezige kennis in de markt, kunnen innovatieve en duurzame oplossingen ontstaan die daadwerkelijk bijdragen aan het succesvol realiseren van circulaire woningbouw binnen gemeenten.

Tot slot: door ambities te stellen, deze te verankeren in beleid en vooral durven uit te vragen wordt circulaire woningbouw écht ‘het nieuwe normaal’.